چک‌لیست کامل سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن ساز بیمارستانی

دستگاه اکسیژن‌ساز بیمارستانی یکی از حیاتی‌ترین تجهیزات مراکز درمانی است و هرگونه افت خلوص، کاهش فشار یا توقف ناگهانی آن می‌تواند روند اکسیژن‌رسانی به بیماران را مختل کند. به همین دلیل، سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن باید بر اساس یک برنامه مشخص، مستند و متناسب با ساعت کارکرد تجهیزات انجام شود.

در یک برنامه استاندارد نگهداری پیشگیرانه یا PM، وضعیت کمپرسور، درایر، فیلترها، شیرهای برقی، مخازن، آنالایزر اکسیژن، زئولیت، تابلو برق، آلارم‌ها و مسیر انتقال اکسیژن بررسی می‌شود. ثبت منظم فشار، دما، دبی و درصد خلوص نیز کمک می‌کند ایرادهای دستگاه پیش از تبدیل‌شدن به خرابی جدی شناسایی شوند.

برای آشنایی کامل‌تر با ساختار و روش نگهداری انواع سیستم‌ها می‌توانید ابتدا راهنمای جامع سرویس، تعمیر و نگهداشت دستگاه‌های اکسیژن‌ساز صنعتی و بیمارستانی را مطالعه کنید.

سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن شامل چه مواردی است؟

سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن مجموعه‌ای از بازدیدها، اندازه‌گیری‌ها، تمیزکاری‌ها، کالیبراسیون‌ها و تعویض قطعات مصرفی است که برای حفظ خلوص و فشار اکسیژن و جلوگیری از توقف دستگاه انجام می‌شود.

مهم‌ترین مراحل این سرویس عبارت‌اند از:

• ثبت خلوص، فشار و دبی اکسیژن خروجی
• بررسی عملکرد کمپرسور هوای فشرده
• کنترل درایر و میزان رطوبت هوای ورودی
• بررسی و تعویض فیلترهای هوا، روغن و میکروفیلترها
• تخلیه آب و کندانس مخازن
• تست نشتی اتصالات، لوله‌ها و شیرها
• بررسی عملکرد شیرهای پنوماتیک و سلونوئیدی
• کالیبراسیون آنالایزر و سنسور اکسیژن
• کنترل سلامت بسترهای زئولیت
• آزمایش آلارم‌ها و سیستم‌های حفاظتی
• بررسی تابلو برق، PLC و اتصالات الکتریکی
• ثبت نتایج در فرم سرویس و نگهداری

بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، اکسیژن تولیدشده توسط سیستم PSA برای مصارف پزشکی معمولاً باید خلوص ۹۳ درصد با دامنه مجاز مثبت یا منفی ۳ درصد داشته باشد. بااین‌حال، حدود عملیاتی فشار، دبی، دما و نقطه شبنم باید بر اساس مشخصات فنی دستگاه، الزامات مرکز درمانی و دستورالعمل سازنده تعیین شود. منبع :سازمان جهانی بهداشت

چرا سرویس منظم اکسیژن ساز بیمارستانی ضروری است؟

اکسیژن‌ ساز بیمارستانی معمولاً به‌صورت مداوم و شبانه‌روزی کار می‌کند. این شرایط باعث می‌شود کمپرسور، فیلترها، درایر، شیرهای پنوماتیک و سایر اجزای دستگاه در معرض استهلاک دائمی قرار بگیرند.

اجرای منظم سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن مزایای زیر را به همراه دارد:

• پیشگیری از توقف ناگهانی تولید اکسیژن
• حفظ خلوص اکسیژن در محدوده استاندارد
• جلوگیری از ورود رطوبت، روغن و ذرات به بستر زئولیت
• کاهش مصرف انرژی و فشار اضافی بر کمپرسور
• افزایش عمر مفید قطعات و تجهیزات
• کاهش هزینه تعمیرات سنگین و اضطراری
• شناسایی زودهنگام نشتی، گرفتگی و افت فشار
• افزایش پایداری اکسیژن‌رسانی به بخش‌های درمانی
• ایجاد سوابق مستند برای واحد تجهیزات پزشکی بیمارستان

سرویس پیشگیرانه فقط به تعویض فیلتر محدود نمی‌شود. بررسی روند تغییرات خلوص، دبی، فشار و دما اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است دستگاه هنوز روشن باشد، اما با راندمان پایین‌تر از حالت استاندارد کار کند.

جدول زمان‌بندی سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن

فواصل زیر یک الگوی عمومی برای تدوین برنامه نگهداری هستند. زمان دقیق تعویض قطعات باید با توجه به برند دستگاه، شرایط محیطی، ساعت کارکرد، کیفیت هوای ورودی و دفترچه سازنده تعیین شود.

چک‌لیست روزانه دستگاه اکسیژن ساز بیمارستانی

بازدید روزانه باید توسط اپراتور آموزش‌دیده انجام و نتایج آن در فرم مخصوص ثبت شود. مقایسه داده‌های هر روز با سوابق قبلی می‌تواند تغییرات تدریجی عملکرد دستگاه را آشکار کند.

کنترل خلوص اکسیژن

درصد خلوص نمایش‌داده‌شده روی آنالایزر را ثبت کنید. اگر خلوص از محدوده تعیین‌شده برای دستگاه خارج شده یا نسبت به روزهای گذشته روند کاهشی دارد، موضوع باید بررسی شود.

افت خلوص ممکن است به دلایل زیر اتفاق بیفتد:

• وجود رطوبت در هوای ورودی
• اشباع یا آسیب‌دیدگی زئولیت
• خرابی شیرهای پنوماتیک
• نشتی در مسیر هوا یا اکسیژن
• عملکرد نامناسب کمپرسور
• خطای سنسور یا آنالایزر اکسیژن
• برداشت اکسیژن بیشتر از ظرفیت نامی دستگاه

ثبت فشار و دبی خروجی

فشار ورودی و خروجی، فشار مخازن و دبی اکسیژن باید ثبت شود. کاهش فشار یا نوسان غیرعادی می‌تواند نشانه گرفتگی فیلتر، نشتی، اختلال کمپرسور یا خرابی شیرها باشد.

کنترل صدا و لرزش

صدای غیرعادی، ضربه، لرزش یا افزایش صدای کمپرسور را جدی بگیرید. این موارد ممکن است با خرابی بلبرینگ، کوپلینگ، تسمه، پایه‌ها یا اجزای داخلی کمپرسور ارتباط داشته باشند.

بررسی دما و تهویه اتاق دستگاه

دمای بیش‌ازحد می‌تواند راندمان کمپرسور و سیستم تولید اکسیژن را کاهش دهد. مسیرهای ورود و خروج هوا، فن‌ها و دریچه‌های تهویه باید باز و تمیز باشند.

کنترل درین و تخلیه کندانس

عملکرد درین اتوماتیک کمپرسور، درایر، فیلترها و مخزن هوای فشرده را بررسی کنید. تجمع آب و رطوبت می‌تواند به فیلترها، شیرها و زئولیت آسیب بزند.

مشاهده وضعیت آلارم‌ها

تمام خطاهای ثبت‌شده در پنل، از جمله افت خلوص، فشار پایین، افزایش دما، خطای کمپرسور و قطع برق، باید بررسی و ثبت شوند. پاک‌کردن آلارم بدون یافتن علت اصلی، اقدام مناسبی نیست.

چک‌لیست هفتگی اکسیژن ساز PSA

در بازدید هفتگی علاوه بر موارد روزانه، اقدامات زیر انجام می‌شود:

• کنترل سطح و وضعیت روغن کمپرسور
• بررسی وجود نشتی روغن، هوا یا اکسیژن
• کنترل تسمه، کوپلینگ و اتصالات مکانیکی
• بررسی وضعیت ظاهری فیلترها و مخازن
• تمیزکردن اطراف تجهیزات و مسیرهای تهویه
• کنترل خوردگی، زنگ‌زدگی یا آسیب ظاهری لوله‌ها
• بررسی عملکرد فن و سیستم خنک‌کننده
• کنترل صدای شیرهای پنوماتیک هنگام تغییر سیکل
• بررسی عملکرد درایر و ثبت شاخص رطوبت یا نقطه شبنم
• اطمینان از آماده‌به‌کار بودن منبع پشتیبان اکسیژن

هرگونه روغن‌کاری، بازکردن اتصال یا تعمیر در مسیر اکسیژن باید فقط توسط نیروی متخصص و مطابق الزامات ایمنی انجام شود. استفاده از روغن یا گریس نامناسب در تجهیزات مرتبط با اکسیژن می‌تواند خطرناک باشد.

چک‌لیست ماهانه سرویس دستگاه اکسیژن ساز

بررسی فیلترهای ورودی و هوای فشرده

فیلترهای ورودی، فیلتر روغن، سپراتور و میکروفیلترهای خط هوای فشرده باید از نظر آلودگی، گرفتگی و افت فشار بررسی شوند. کثیف‌شدن فیلترها باعث کاهش دبی، افزایش مصرف انرژی و فشار بیشتر بر کمپرسور می‌شود.

تعویض فیلتر صرفاً نباید بر اساس تقویم انجام شود. ساعت کارکرد، افت فشار، کیفیت هوای محیط و توصیه سازنده نیز در تعیین زمان تعویض مؤثر هستند.

کنترل کمپرسور

در بازدید ماهانه کمپرسور، موارد زیر بررسی می‌شوند:

• فشار و دمای کارکرد
• سطح و کیفیت روغن
• نشتی روغن یا هوا
• وضعیت تسمه یا کوپلینگ
• صدای بلبرینگ‌ها
• عملکرد سیستم خنک‌کننده
• تمیزی رادیاتور یا مبدل حرارتی
• سلامت اتصالات و پایه‌های ضدلرزش

افزایش غیرعادی دمای کمپرسور ممکن است ناشی از گرفتگی مسیر هوا، کمبود روغن، آلودگی مبدل حرارتی یا نامناسب‌بودن تهویه اتاق باشد.

ارزیابی درایر

هوای مرطوب یکی از عوامل مهم کاهش عمر زئولیت و افت راندمان سیستم PSA است. در سرویس ماهانه باید عملکرد درایر، تخلیه رطوبت، کندانسورها، فیلترها و مقدار نقطه شبنم بررسی شود.

تست شیرهای برقی و پنوماتیک

شیرها باید مطابق سیکل تعریف‌شده در PLC باز و بسته شوند. تأخیر، صدای غیرطبیعی، نشتی یا گیرکردن شیر می‌تواند تعادل فشار برج‌های PSA را مختل کرده و باعث کاهش خلوص شود.

بررسی تابلو برق و PLC

موارد زیر باید توسط فرد دارای صلاحیت بررسی شوند:

• وضعیت کابل‌ها و ترمینال‌ها
• آثار سوختگی یا افزایش حرارت
• کنتاکتورها، رله‌ها و فیوزها
• فن و فیلتر تابلو برق
• ثبت خطاهای PLC
• وضعیت منبع تغذیه اضطراری
• عملکرد کلید توقف اضطراری

چک‌لیست سرویس سه‌ماهه و شش‌ماهه

در سرویس‌های سه‌ماهه و شش‌ماهه، اندازه‌گیری‌ها و آزمون‌های تخصصی‌تری انجام می‌شود:

• تست خلوص با آنالایزر معتبر و مستقل
• مقایسه عدد آنالایزر مرجع با نمایشگر دستگاه
• بررسی نیاز به کالیبراسیون سنسور اکسیژن
• اندازه‌گیری فشار و دبی واقعی خروجی
• بررسی افت فشار قبل و بعد از فیلترها
• تست نشتی لوله‌ها، فلنج‌ها، شیرها و اتصالات
• بررسی عملکرد شیر اطمینان
• کنترل سیستم تخلیه کندانس
• سرویس کمپرسور بر اساس ساعت کارکرد
• تمیزکردن مبدل حرارتی و کندانسور درایر
• بررسی کیفیت هوای فشرده ورودی به برج‌های PSA
• کنترل وضعیت مخازن هوا و اکسیژن
• بررسی صحت عملکرد آلارم‌های خلوص و فشار
• آزمایش منبع برق و اکسیژن پشتیبان

اگر افت خلوص مشاهده شود، نباید بلافاصله زئولیت تعویض شود. ابتدا لازم است آنالایزر، کیفیت هوای ورودی، رطوبت، نشتی‌ها، فشار کمپرسور، فیلترها، سیکل شیرها و میزان مصرف اکسیژن بررسی شوند.

چک‌لیست سرویس سالانه اکسیژن ساز بیمارستانی

سرویس سالانه یک ارزیابی جامع از عملکرد کل سیستم است و باید بر اساس دستورالعمل سازنده و سوابق تعمیراتی دستگاه انجام شود.

اقدامات مهم در بازدید سالانه عبارت‌اند از:

• کالیبراسیون آنالایزر اکسیژن، گیج‌ها و ترانسمیترها
• تست عملکرد آلارم‌ها و اینترلاک‌های حفاظتی
• بررسی کامل کمپرسور و قطعات مصرفی آن
• ارزیابی درایر و کیفیت هوای فشرده
• تعویض فیلترها طبق ساعت کارکرد یا افت فشار
• کنترل شیرهای پنوماتیک، آب‌بندها و کیت‌های تعمیراتی
• بررسی سلامت و عملکرد برج‌های PSA
• ارزیابی وضعیت زئولیت بر اساس خلوص و روند عملکرد
• تست فشار، دبی و ظرفیت واقعی سیستم
• بررسی خوردگی مخازن، لوله‌ها و اتصالات
• کنترل ارت، کابل‌ها و تابلو برق
• بررسی منبع اکسیژن و برق اضطراری
• بازبینی سوابق خرابی و تعمیرات سال گذشته
• تهیه گزارش فنی و برنامه نگهداری سال آینده

طبق منابع تخصصی بهره‌برداری از پلنت‌های PSA، هر مرکز درمانی باید برنامه مدون نگهداری پیشگیرانه، چک‌لیست روزانه و سوابق تعمیرات داشته باشد. همچنین مقادیر مورد انتظار باید با مشخصات همان مدل دستگاه تطبیق داده شوند، زیرا فشار، دبی، نقطه شبنم و فواصل سرویس در همه دستگاه‌ها یکسان نیست. منابع : نگهداری پلنت اکسیژن

چه زمانی فیلترهای دستگاه اکسیژن ساز تعویض شوند؟

زمان تعویض فیلتر به نوع فیلتر، میزان آلودگی محیط، ساعت کارکرد کمپرسور، کیفیت هوای ورودی و دستورالعمل کارخانه بستگی دارد. نشانه‌های زیر می‌توانند ضرورت بررسی یا تعویض فیلتر را نشان دهند:

• افزایش افت فشار
• کاهش دبی هوای ورودی
• افزایش مصرف انرژی کمپرسور
• کاهش فشار خروجی
• مشاهده آلودگی یا روغن در محفظه فیلتر
• نزدیک‌شدن به ساعت کارکرد تعیین‌شده
• افت راندمان دستگاه بدون علت مشخص دیگر

ثبت تاریخ نصب، ساعت کارکرد و مقدار افت فشار هر فیلتر، تصمیم‌گیری برای تعویض آن را دقیق‌تر می‌کند.

آیا زئولیت باید در هر سرویس دوره‌ای تعویض شود؟

خیر. زئولیت قطعه مصرفی کوتاه‌مدت نیست و نباید در هر سرویس دوره‌ای تعویض شود. عمر آن به کیفیت هوای ورودی، عملکرد درایر، نبود روغن و رطوبت، شرایط بهره‌برداری و تعداد سیکل‌های دستگاه وابسته است.

تعویض زئولیت زمانی مطرح می‌شود که پس از اطمینان از سلامت آنالایزر، کمپرسور، فیلترها، درایر، شیرها و نبود نشتی، خلوص اکسیژن همچنان در محدوده قابل‌قبول قرار نگیرد. ورود رطوبت یا روغن به برج‌های جذب می‌تواند عمر زئولیت را به‌شدت کاهش دهد.

نشانه‌های فوری نیاز به سرویس اکسیژن ساز چیست؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، دستگاه باید توسط کارشناس بررسی شود:

• افت یا نوسان خلوص اکسیژن
• کاهش محسوس فشار یا دبی خروجی
• افزایش دمای کمپرسور
• روشن‌شدن مکرر آلارم‌ها
• صدای ضربه، لرزش یا سوت غیرعادی
• افزایش مصرف برق
• تخلیه‌نشدن آب از درین‌ها
• مشاهده روغن یا رطوبت در مسیر هوای فشرده
• تغییر غیرعادی سیکل شیرهای PSA
• قطع و وصل‌شدن مکرر دستگاه
• افزایش مدت زمان رسیدن به خلوص مطلوب
• بوی سوختگی یا افزایش حرارت تابلو برق

ادامه کار دستگاه در وضعیت غیرعادی می‌تواند باعث آسیب بیشتر به کمپرسور، درایر، شیرها یا بستر زئولیت شود.

هنگام سرویس دستگاه اکسیژن ساز چه نکات ایمنی باید رعایت شود؟

پیش از شروع عملیات تخصصی، منبع پشتیبان اکسیژن بیمارستان باید فعال و آماده بهره‌برداری باشد. سپس دستگاه مطابق دستورالعمل سازنده خاموش، از منبع برق جدا و فشار بخش‌های موردنیاز تخلیه شود.

مهم‌ترین نکات ایمنی عبارت‌اند از:

• انجام تعمیرات توسط افراد آموزش‌دیده
• اجرای فرایند قفل و برچسب‌گذاری تجهیزات
• تخلیه کنترل‌شده فشار پیش از بازکردن اتصالات
• ممنوعیت استعمال دخانیات و ایجاد شعله
• جلوگیری از تماس روغن و گریس نامناسب با تجهیزات اکسیژن
• استفاده از ابزار و قطعات مناسب سرویس اکسیژن
• تأمین تهویه مناسب اتاق
• کنترل کپسول آتش‌نشانی و تجهیزات ایمنی
• تست نشتی پس از پایان تعمیرات
• راه‌اندازی مرحله‌ای و کنترل خلوص پیش از اتصال کامل به شبکه

دستگاه دارای نشتی، برق ناپایدار یا سیستم تخلیه کندانس معیوب نباید بدون ارزیابی تخصصی به کار خود ادامه دهد. دستورالعمل عملیاتی PSA نیز باید برای همان مدل و ظرفیت دستگاه تنظیم شود.

فرم ثبت سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن

هر بازدید باید با یک گزارش قابل پیگیری تکمیل شود. اطلاعات زیر در فرم سرویس ثبت می‌شوند:

نگهداری سوابق امکان بررسی روند کاهش خلوص، تکرار خطاها و پیش‌بینی زمان خرابی قطعات را فراهم می‌کند.

تفاوت سرویس دوره‌ای با تعمیر دستگاه اکسیژن ساز چیست؟

سرویس دوره‌ای یک اقدام پیشگیرانه است و پیش از وقوع خرابی انجام می‌شود. هدف آن حفظ عملکرد پایدار، تعویض به‌موقع قطعات مصرفی و شناسایی نشانه‌های اولیه ایراد است.

تعمیر زمانی انجام می‌شود که یک قطعه یا بخش از دستگاه عملکرد صحیح خود را از دست داده باشد. خرابی کمپرسور، گیرکردن شیر برقی، خطای PLC، افت خلوص و از کار افتادن درایر از مواردی هستند که به عیب‌یابی و تعمیر اصلاحی نیاز دارند.

اجرای صحیح سرویس دوره‌ای دستگاه اکسیژن احتمال بروز تعمیرات اضطراری را کاهش می‌دهد، اما به‌طور کامل جایگزین تعمیر تخصصی نمی‌شود.

برای سرویس تخصصی اکسیژن ساز بیمارستانی چه اقدامی انجام دهیم؟

اگر دستگاه با افت خلوص، کاهش فشار، افزایش دما، نشتی، خطای مکرر یا عملکرد نامنظم روبه‌رو شده است، ابتدا باید وضعیت منبع پشتیبان اکسیژن بررسی شود. سپس عیب‌یابی دستگاه بر اساس داده‌های عملیاتی، سوابق سرویس و مشخصات سازنده انجام گیرد.

برای بازدید فنی، تدوین برنامه PM، کالیبراسیون، عیب‌یابی و دریافت خدمات دستگاه اکسیژن ساز می‌توانید با کارشناسان سنجش سلامت گستر صبا تماس بگیرید.

سوالات متداول