روش سرویس دستگاه های ونتیلاتور

سرویس دستگاه های ونتیلاتور فقط به تمیزکردن بدنه یا تعویض فیلتر محدود نمی‌شود. ونتیلاتور یک تجهیز حیاتی است که باید حجم، فشار، جریان و درصد اکسیژن تنظیم‌شده را با دقت مناسب به بیمار تحویل دهد و در صورت ایجاد وضعیت خطرناک، آلارم صحیح و به‌موقع صادر کند. بنابراین کوچک‌ترین خطا در سنسورها، مدار تنفسی، شیر بازدم، باتری یا سیستم هشدار می‌تواند ایمنی بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.

در مراکز درمانی، اجرای برنامه منظم سرویس و نگهداشت تجهیزات پزشکی کمک می‌کند ونتیلاتورها پیش از بروز خرابی ناگهانی بررسی شوند، قطعات مصرفی آن‌ها در زمان مناسب تعویض شود و نتیجه تست‌های عملکردی و ایمنی نیز در سوابق دستگاه ثبت گردد.

به‌طور خلاصه، روش سرویس دستگاه‌های ونتیلاتور شامل خارج‌کردن ایمن دستگاه از چرخه درمان، بررسی سوابق، بازدید ظاهری، کنترل مسیرهای گاز و مدار تنفسی، بررسی فیلترها و قطعات مصرفی، آزمایش باتری و منبع تغذیه، کالیبراسیون سنسورها، تست حجم و فشار، ارزیابی آلارم‌ها، کنترل ایمنی الکتریکی و در نهایت تأیید عملکرد دستگاه با آنالایزر و ریه آزمایشی است.

سرویس دستگاه ونتیلاتور چیست؟

سرویس دستگاه ونتیلاتور مجموعه‌ای از بازرسی‌های فنی، اقدامات پیشگیرانه، تعویض قطعات مصرفی، آزمون‌های عملکردی و کنترل‌های ایمنی است که با هدف حفظ عملکرد دقیق دستگاه انجام می‌شود.

در این فرایند، تکنسین فقط بررسی نمی‌کند که دستگاه روشن می‌شود یا خیر؛ بلکه باید مطمئن شود:

• حجم جاری یا Tidal Volume به‌درستی تحویل داده می‌شود.
• فشار دمی و PEEP با مقادیر تنظیم‌شده مطابقت دارند.
• نرخ تنفس و زمان دم دقیق هستند.
• درصد اکسیژن خروجی یا FiO2 انحراف غیرمجاز ندارد.
• سنسورهای فشار، جریان و اکسیژن درست عمل می‌کنند.
• آلارم‌ها در شرایط خطرناک فعال می‌شوند.
• باتری، منبع تغذیه و سیستم پشتیبان قابل‌اعتماد هستند.
• مدار تنفسی دچار نشتی یا گرفتگی نیست.
• دستگاه پس از سرویس برای بازگشت به چرخه بالینی ایمن است.

بر اساس راهنمای برنامه نگهداری تجهیزات پزشکی سازمان جهانی بهداشت، یک برنامه کامل نگهداری باید بازرسی عملکرد، بازرسی ایمنی، نگهداری پیشگیرانه و تعمیرات اصلاحی را پوشش دهد. هدف PM نیز کاهش احتمال خرابی و افزایش عمر مفید تجهیزات است. برنامه نگهداری تجهیزات پزشکی سازمان جهانی بهداشت

تفاوت سرویس، کالیبراسیون و تعمیر ونتیلاتور چیست؟

این سه اصطلاح به یک معنا نیستند و هرکدام هدف متفاوتی دارند.

فرایند	هدف اصلی	زمان انجام
سرویس دوره‌ای	پیشگیری از خرابی و حفظ آمادگی دستگاه	طبق تقویم PM یا ساعت کارکرد
کالیبراسیون ونتیلاتور	مقایسه خروجی دستگاه با مرجع معتبر و اصلاح انحراف	دوره‌ای، پس از تعمیر یا تعویض قطعه مؤثر
تعمیر ونتیلاتور	رفع خرابی سخت‌افزاری، نرم‌افزاری یا پنوماتیکی	پس از مشاهده نقص یا خطا
کنترل قبل از استفاده	اطمینان از آماده‌به‌کار بودن دستگاه	پیش از اتصال به بیمار
کنترل کیفی	ارزیابی عملکرد و ایمنی بر اساس معیارهای پذیرش	طبق برنامه مرکز و الزامات قابل‌اعمال

ممکن است ونتیلاتور روشن شود و ظاهراً کار کند، اما حجم یا فشار تحویلی آن دقیق نباشد. در چنین شرایطی دستگاه الزاماً خراب به نظر نمی‌رسد، ولی به ارزیابی عملکرد یا کالیبراسیون نیاز دارد.

برای مطالعه بیشتر درباره تفاوت این فرایندها می‌توانید مقاله انواع روش‌های سرویس تجهیزات پزشکی و تفاوت آن‌ها را بخوانید.

چه کسانی مجاز به سرویس ونتیلاتور هستند؟

کنترل‌های ساده‌ای مانند مشاهده وضعیت ظاهری مدار، اجرای تست قبل از استفاده و بررسی پیام‌های روی نمایشگر می‌توانند توسط کاربران آموزش‌دیده و مطابق دستورالعمل بهره‌برداری انجام شوند؛ اما بازکردن دستگاه، تعویض قطعات داخلی، ورود به منوی سرویس، تنظیم سنسورها و کالیبراسیون تخصصی باید به تکنسین دارای صلاحیت سپرده شود.

شرکت‌های سازنده نیز معمولاً انجام نگهداری اجباری، تعمیرات، تست ایمنی و کار با نرم‌افزار سرویس را به کارشناسان آموزش‌دیده محدود می‌کنند. برای مثال، برنامه آموزشی فنی Hamilton Medical موضوعاتی مانند پنوماتیک، الکترونیک، نگهداری پیشگیرانه، نرم‌افزار سرویس، تست ایمنی الکتریکی و مستندسازی را در آموزش کارشناسان سرویس قرار می‌دهد. Hamilton Medical

اقدامات ایمنی قبل از شروع سرویس ونتیلاتور

پیش از شروع سرویس، باید وضعیت بیمار و منبع جایگزین تهویه مشخص شود. هیچ ونتیلاتوری نباید در حالی که بیمار به آن وابسته است، بدون انتقال کنترل‌شده بیمار به وسیله تنفسی جایگزین از مدار خارج شود.

تأمین وسیله تهویه جایگزین

برای بیماری که به تهویه مکانیکی وابسته است، باید ونتیلاتور پشتیبان یا وسیله مناسب تهویه دستی در دسترس، بررسی‌شده و آماده استفاده باشد. این موضوع حتی پیش از یک سرویس کوتاه نیز اهمیت دارد.

خارج‌کردن دستگاه از چرخه بالینی

دستگاه باید با هماهنگی واحد درمان و مهندسی پزشکی از بخش تحویل گرفته شود. وضعیت دستگاه نیز تا زمان پایان تست‌ها باید با برچسب‌هایی مانند «در حال سرویس» یا «غیرقابل استفاده» مشخص باشد.

قطع ایمن منابع انرژی

پس از خاموش‌کردن دستگاه مطابق دستورالعمل سازنده، برق، هوای فشرده و اکسیژن ورودی قطع می‌شوند. در صورت نیاز به بازکردن بخش‌های داخلی، انرژی ذخیره‌شده در اجزای الکتریکی و پنوماتیکی نیز باید در نظر گرفته شود.

ثبت تنظیمات و خطاها

پیش از پاک‌کردن خطاها یا بازنشانی تنظیمات، موارد زیر ثبت می‌شوند:

• پیام‌ها و کدهای خطا
• ساعت کارکرد دستگاه
• ساعت کارکرد توربین یا کمپرسور
• تاریخ سرویس قبلی
• تنظیمات مهم دستگاه
• گزارش اپراتور
• زمان و شرایط وقوع خرابی
• قطعات تعویض‌شده در سرویس‌های گذشته

این اطلاعات به تشخیص خطاهای متناوب و خرابی‌هایی که در زمان تست اولیه مشاهده نمی‌شوند کمک می‌کند.

رعایت کنترل عفونت

قبل از انتقال ونتیلاتور به کارگاه، وضعیت آلودگی آن باید مشخص شود. قطعات در تماس با گاز تنفسی بیمار باید مطابق دستورالعمل سازنده و پروتکل کنترل عفونت مرکز پاک‌سازی، ضدعفونی یا در صورت لزوم استریل شوند.

مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده نباید به‌صورت سلیقه‌ای انتخاب شوند؛ زیرا بعضی محلول‌ها می‌توانند به سنسور جریان، دیافراگم‌ها، نمایشگر، آب‌بندها یا قطعات پلاستیکی آسیب بزنند.

ابزارهای موردنیاز برای سرویس دستگاه های ونتیلاتور

نوع ابزار به برند و مدل دستگاه بستگی دارد، اما معمولاً تجهیزات زیر موردنیاز هستند:

• آنالایزر ونتیلاتور یا Ventilator Analyzer
• ریه آزمایشی یا Test Lung
• آنالایزر اکسیژن
• فلومتر مرجع
• مانومتر یا سنجشگر فشار کالیبره
• آنالایزر ایمنی الکتریکی
• مولتی‌متر کالیبره
• تجهیزات تست باتری
• مدار تنفسی و اتصالات سازگار
• منبع هوای فشرده و اکسیژن کنترل‌شده
• کیت PM اختصاصی دستگاه
• فیلترها، آب‌بندها و قطعات مصرفی تأییدشده
• نرم‌افزار سرویس و کابل ارتباطی، در صورت نیاز
• آخرین نسخه دفترچه سرویس همان مدل

تجهیزات مرجع باید دارای وضعیت کالیبراسیون معتبر باشند. استفاده از ابزار اندازه‌گیری نامعتبر می‌تواند باعث شود یک دستگاه سالم به‌اشتباه تنظیم شود یا انحراف واقعی ونتیلاتور شناسایی نشود.

مراحل سرویس دستگاه‌های ونتیلاتور چگونه است؟

روش دقیق سرویس بین مدل‌های ICU، پرتابل، نوزادی و خانگی متفاوت است؛ بااین‌حال، چارچوب زیر در بیشتر برنامه‌های نگهداری پیشگیرانه مشترک است.

مرحله اول: بررسی سوابق و گزارش اپراتور

اولین مرحله، مطالعه پرونده دستگاه است. تکنسین باید بداند ونتیلاتور چرا برای سرویس ارسال شده و آیا مشکل خاصی گزارش شده است یا خیر.

اطلاعات مهم عبارت‌اند از:

• تعداد ساعات کارکرد
• خرابی‌ها و تعمیرات قبلی
• تکرار یک آلارم مشخص
• کاهش زمان نگهداری شارژ باتری
• نوسان حجم یا فشار
• خرابی سنسور اکسیژن
• نشتی مدار
• خاموش‌شدن ناگهانی
• تأخیر در راه‌اندازی
• صدای غیرعادی توربین
• آخرین تاریخ PM و کالیبراسیون

خطایی که فقط در یک مد تنفسی یا پس از گرم‌شدن دستگاه ایجاد می‌شود ممکن است در تست کوتاه اولیه دیده نشود. به همین دلیل گزارش کاربر بخش مهمی از عیب‌یابی است.

مرحله دوم: بازرسی ظاهری و مکانیکی

در بازدید ظاهری، تمام بخش‌هایی که می‌توانند بر ایمنی یا عملکرد دستگاه اثر بگذارند بررسی می‌شوند.

بدنه و شاسی

بدنه نباید دارای شکستگی، فرورفتگی شدید، آثار نفوذ مایع یا قطعات لق باشد. چرخ‌ها، ترمزها، دسته حمل و اتصالات نصب نیز باید کنترل شوند.

کابل برق و دوشاخه

پارگی عایق، خم‌شدگی شدید کابل، آثار داغ‌شدن دوشاخه یا اتصال نامطمئن می‌تواند خطر برق‌گرفتگی یا خاموشی ناگهانی ایجاد کند.

نمایشگر و پنل کاربری

عملکرد صفحه لمسی، کلیدها، ولوم تنظیم، چراغ‌های وضعیت، بلندگوی آلارم و خوانایی نمایشگر بررسی می‌شود.

ورودی‌های هوا و اکسیژن

کانکتورها، شیلنگ‌های فشارقوی، آب‌بندها و ورودی‌های گاز باید سالم باشند. وجود ترک، خوردگی، نشتی یا اتصال اشتباه می‌تواند فشار ورودی و غلظت اکسیژن را مختل کند.

مدار تنفسی و شیر بازدم

اتصالات مدار، واترترپ، مسیر دم و بازدم، شیر بازدم، دیافراگم و محل نصب سنسورها از نظر شکستگی، آلودگی، تغییر شکل و مونتاژ اشتباه بررسی می‌شوند.

مرحله سوم: تمیزکاری و تعویض قطعات مصرفی

برنامه تعویض قطعات باید از دفترچه سرویس همان مدل استخراج شود. فیلتر یا سنسوری که در یک دستگاه قابل شست‌وشو است ممکن است در مدل دیگری یک‌بارمصرف باشد.

قطعاتی که معمولاً در برنامه PM بررسی می‌شوند عبارت‌اند از:

• فیلتر ورودی هوای محیط
• فیلتر فن یا توربین
• فیلتر ورودی اکسیژن و هوای فشرده
• فیلتر باکتریال
• آب‌بندها و اورینگ‌ها
• دیافراگم شیر بازدم
• سنسور اکسیژن
• سنسور جریان
• واترترپ و مسیر نمونه‌برداری
• فیلتر سیستم پنوماتیک
• مدار و متعلقات قابل‌استفاده مجدد

تعویض قطعه باید بر اساس زمان، ساعت کارکرد، افت عملکرد، نتیجه بازرسی و دستور سازنده انجام شود؛ نه صرفاً بر اساس حدس یا یک بازه یکسان برای تمام ونتیلاتورها.

مرحله چهارم: بررسی سیستم پنوماتیک و نشتی

نشتی یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد اختلاف میان پارامتر تنظیم‌شده و مقدار واقعی تحویلی است. نشتی ممکن است در مدار بیمار، اتصالات گاز، شیر بازدم، دیافراگم، آب‌بندها یا بخش‌های داخلی دستگاه ایجاد شود.

در تست نشتی موارد زیر بررسی می‌شوند:

• اتصال صحیح مدار تنفسی
• سلامت اتصالات دم و بازدم
• عملکرد شیر بازدم
• نشتی شیلنگ‌های اکسیژن و هوا
• پایداری فشار
• نتیجه تست خودکار دستگاه
• میزان Leak نمایش‌داده‌شده
• جبران نشتی در مدهای پشتیبانی‌شده

حد مجاز نشتی باید از دفترچه سازنده استخراج شود. یک عدد ثابت را نمی‌توان برای همه ونتیلاتورها، مدارها و گروه‌های بیمار به کار برد.

مرحله پنجم: بررسی منبع تغذیه و باتری ونتیلاتور

ونتیلاتور باید هنگام قطع برق بتواند مطابق طراحی دستگاه به منبع پشتیبان منتقل شود و آلارم مناسب صادر کند.

در بررسی باتری موارد زیر اهمیت دارند:

• سلامت ظاهری باتری
• عمر و تاریخ نصب
• میزان شارژ
• سرعت شارژشدن
• مدت کارکرد واقعی زیر بار
• انتقال بدون وقفه از برق شهر به باتری
• نمایش صحیح وضعیت شارژ
• فعال‌شدن آلارم کاهش شارژ
• عملکرد باتری دوم، در صورت وجود
• سلامت آداپتور یا منبع تغذیه خارجی

روشن‌ماندن نمایشگر به‌تنهایی نشانه سلامت باتری نیست. باتری باید هنگام تهویه و در شرایط بار واقعی آزمایش شود. نتیجه تست نیز باید با حد پذیرش تعیین‌شده توسط سازنده مقایسه شود.

مرحله ششم: راه‌اندازی و اجرای Self-Test

پس از نصب مدار مناسب و اتصال منابع گاز، دستگاه طبق ترتیب توصیه‌شده روشن می‌شود. در این مرحله باید آزمون خودکار یا Pre-Use Check اجرا شود.

تست خودکار ممکن است بخش‌های زیر را بررسی کند:

• مدار تنفسی
• نشتی
• سنسور جریان
• سنسور فشار
• شیر بازدم
• سنسور اکسیژن
• منبع گاز
• بلندگوی آلارم
• باتری
• عملکرد داخلی سیستم

عبور دستگاه از Self-Test ضروری است، اما به‌تنهایی جایگزین آزمون عملکرد با آنالایزر مستقل نمی‌شود؛ مخصوصاً زمانی که دستگاه تعمیر شده، قطعه‌ای در آن تعویض شده یا سابقه خطای عملکردی دارد.

مرحله هفتم: کالیبراسیون سنسورهای ونتیلاتور

کالیبراسیون باید طبق منوی سرویس و دستورالعمل سازنده انجام شود. سنسورهایی که معمولاً نیازمند ارزیابی هستند شامل موارد زیر می‌شوند:

سنسور جریان

خطای سنسور جریان می‌تواند باعث نمایش یا تحویل نادرست حجم، اختلال در تشخیص تلاش بیمار و عملکرد نامناسب Trigger شود.

سنسور فشار

سنسورهای فشار در کنترل فشار دمی، PEEP، محدودیت فشار و فعال‌شدن آلارم‌ها نقش دارند. اختلاف در اندازه‌گیری فشار می‌تواند عملکرد مدهای فشاری را مختل کند.

سنسور اکسیژن

سنسور اکسیژن باید مقدار FiO2 را با دقت مناسب اندازه‌گیری کند. پایان عمر سنسور، کالیبراسیون ناموفق، نشتی یا مشکل در گازهای ورودی می‌تواند باعث نمایش نادرست درصد اکسیژن شود.

شیرها و اجزای کنترلی

در بعضی مدل‌ها، پس از تعمیر یا تعویض اجزای پنوماتیکی باید شیرها، نقاط صفر سنسورها یا ضرایب کنترلی طبق دستورالعمل دستگاه تنظیم شوند.

اطلاعات تکمیلی درباره اصول این فرایند در مقاله کالیبراسیون تجهیزات پزشکی چیست؟ ارائه شده است.

مرحله هشتم: تست عملکرد ونتیلاتور با ریه آزمایشی

پس از سرویس و کالیبراسیون، دستگاه به ریه آزمایشی و آنالایزر ونتیلاتور متصل می‌شود. سپس پارامترهای مختلف در چند نقطه از محدوده عملکرد دستگاه آزمایش می‌شوند.

تست حجم جاری

مقدار Tidal Volume تنظیم‌شده با حجم اندازه‌گیری‌شده توسط آنالایزر مقایسه می‌شود. این تست بهتر است در چند حجم متناسب با محدوده کاربرد دستگاه انجام شود.

برای ونتیلاتورهای بزرگسال، اطفال و نوزاد، محدوده حجم یکسان نیست؛ بنابراین معیار آزمون باید با گروه بیمار و مشخصات دستگاه هماهنگ باشد.

تست نرخ تنفس

تعداد تنفس تنظیم‌شده در دقیقه با مقدار واقعی مقایسه می‌شود. این آزمون می‌تواند خطاهای مربوط به زمان‌بندی، کنترل نرم‌افزاری یا اجزای پنوماتیکی را آشکار کند.

تست فشار دمی

در مدهای فشاری، فشار تنظیم‌شده باید با مقدار اندازه‌گیری‌شده مطابقت داشته باشد. تغییر شرایط ریه آزمایشی می‌تواند برای بررسی پاسخ دستگاه به مقاومت و کامپلاینس متفاوت استفاده شود.

تست PEEP

فشار مثبت انتهای بازدم باید پایدار باشد و در محدوده پذیرش تعیین‌شده قرار گیرد. نشتی مدار، اختلال شیر بازدم یا خطای سنسور فشار می‌تواند باعث کاهش یا نوسان PEEP شود.

تست جریان دمی

جریان تحویلی و الگوی جریان در مدهای مختلف بررسی می‌شود. در صورت وجود اختلاف، سنسور جریان، توربین، شیرهای کنترلی و مسیر پنوماتیک باید ارزیابی شوند.

تست FiO2

چند مقدار اکسیژن تنظیم و خروجی واقعی با آنالایزر اکسیژن اندازه‌گیری می‌شود. فشار و کیفیت منابع گاز، عملکرد میکسر، سنسور اکسیژن و نشتی می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند.

تست Trigger

Trigger فشاری یا جریانی باید تلاش شبیه‌سازی‌شده بیمار را با حساسیت مناسب تشخیص دهد. حساسیت بیش‌ازحد ممکن است باعث Auto-Trigger شود و حساسیت کم نیز می‌تواند تلاش بیمار را نادیده بگیرد.

تست زمان دم و نسبت I:E

زمان دم، زمان بازدم و نسبت دم به بازدم با خروجی واقعی مقایسه می‌شوند. اختلاف در این بخش می‌تواند روی حجم دقیقه‌ای و هماهنگی بیمار با دستگاه اثر بگذارد.

بررسی مدهای تنفسی

فقط تست یک مد برای تأیید کامل دستگاه کافی نیست. مدهای اصلی قابل‌استفاده در همان مدل، مانند مدهای حجمی، فشاری، SIMV، PSV، CPAP و مدهای نوزادی، باید بر اساس پروتکل سازنده ارزیابی شوند.

حدود خطای مجاز برای حجم، فشار، PEEP، نرخ تنفس و FiO2 در همه مدل‌ها یکسان نیست. معیار Pass یا Fail باید از دفترچه سرویس و مشخصات فنی همان ونتیلاتور استخراج شود.

مرحله نهم: تست آلارم‌های دستگاه ونتیلاتور

آلارم صرفاً یک صدای هشدار نیست؛ بخشی از سیستم ایمنی دستگاه محسوب می‌شود. در سرویس دوره‌ای باید هم ایجاد شرایط آلارم و هم نحوه پاسخ ونتیلاتور بررسی شود.

آلارم‌های مهم عبارت‌اند از:

• فشار راه هوایی بالا
• فشار پایین
• حجم دقیقه‌ای بالا یا پایین
• حجم جاری بالا یا پایین
• قطع اتصال بیمار
• آپنه
• نرخ تنفسی بالا
• PEEP پایین
• نشتی مدار
• گرفتگی مدار
• FiO2 بالا یا پایین
• کاهش فشار اکسیژن یا هوای ورودی
• قطع برق شهر
• کاهش شارژ باتری
• خرابی باتری
• افزایش دمای داخلی
• خطای سنسور جریان یا فشار
• خطای فن، توربین یا کمپرسور
• خطای داخلی سیستم

در هر آزمون باید موارد زیر ثبت شوند:

1. آیا دستگاه شرایط خطر را تشخیص داد؟
2. آیا آلارم دیداری و شنیداری فعال شد؟
3. آیا اولویت آلارم مناسب بود؟
4. آیا پیام قابل‌فهمی نمایش داده شد؟
5. آیا دستگاه وارد وضعیت ایمن تعریف‌شده شد؟
6. آیا پس از رفع علت، آلارم به‌درستی پاک شد؟

قطع‌کردن صدای آلارم بدون رفع علت اصلی به معنای تعمیر دستگاه نیست.

مرحله دهم: آزمون ایمنی الکتریکی

تست ایمنی الکتریکی باید بر اساس کلاس حفاظتی دستگاه، قطعات Applied Part و دستورالعمل‌های قابل‌اعمال انجام شود.

این ارزیابی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• پیوستگی اتصال زمین
• جریان نشتی بدنه
• جریان نشتی قطعات متصل به بیمار
• سلامت کابل و دوشاخه
• مقاومت عایقی، در صورت کاربرد
• عملکرد فیوزها و حفاظت‌های داخلی
• بررسی آثار داغ‌شدن یا سوختگی
• عملکرد صحیح دستگاه پس از قطع و وصل برق

معیار پذیرش باید بر اساس استاندارد و مشخصات همان دستگاه تعیین شود و نمی‌توان یک مقدار عمومی را برای همه ونتیلاتورها اعلام کرد.

مرحله یازدهم: تست نهایی و تأیید بازگشت به چرخه درمان

بعد از پایان سرویس، یک آزمون عملکردی کامل انجام می‌شود. در این مرحله دستگاه باید در مدت‌زمان کافی و در چند وضعیت مختلف کار کند تا خطاهای متناوب، گرم‌شدن غیرعادی یا ناپایداری خروجی مشخص شود.

پیش از تحویل دستگاه باید اطمینان حاصل شود که:

• تمام قطعات به‌درستی نصب شده‌اند.
• هیچ ابزار یا قطعه‌ای داخل دستگاه باقی نمانده است.
• مدارها و اتصالات نشتی ندارند.
• Self-Test بدون خطا تکمیل می‌شود.
• پارامترها در محدوده پذیرش قرار دارند.
• آلارم‌ها درست عمل می‌کنند.
• باتری و برق پشتیبان تأیید شده‌اند.
• تنظیمات کارخانه‌ای یا بالینی ناخواسته تغییر نکرده‌اند.
• گزارش سرویس تکمیل شده است.
• برچسب وضعیت و تاریخ بازدید بعدی نصب شده است.

چک‌لیست کامل سرویس دستگاه های ونتیلاتور

بخش موردبررسی	اقدام لازم	نتیجه
سوابق دستگاه	بررسی خطاها، تعمیرات قبلی و ساعت کارکرد	تأیید/رد
بدنه و شاسی	کنترل شکستگی، ضربه، چرخ و ترمز	تأیید/رد
کابل و منبع تغذیه	بررسی کابل، دوشاخه و آداپتور	تأیید/رد
نمایشگر و کلیدها	کنترل صفحه لمسی، ولوم و کلیدها	تأیید/رد
ورودی گاز	بررسی اتصالات هوا و اکسیژن و نشتی	تأیید/رد
مدار تنفسی	بررسی مونتاژ، نشتی و گرفتگی	تأیید/رد
شیر بازدم	کنترل دیافراگم، آب‌بندی و عملکرد	تأیید/رد
فیلترها	بررسی یا تعویض طبق ساعت کارکرد	تأیید/رد
سنسور جریان	کالیبراسیون و تست دقت	تأیید/رد
سنسور فشار	کالیبراسیون و تست فشار	تأیید/رد
سنسور اکسیژن	کالیبراسیون و تست FiO2	تأیید/رد
حجم جاری	مقایسه مقدار تنظیمی و اندازه‌گیری‌شده	تأیید/رد
نرخ تنفس	بررسی دقت تعداد تنفس	تأیید/رد
PEEP	تست پایداری و دقت فشار	تأیید/رد
Trigger	تست حساسیت فشاری یا جریانی	تأیید/رد
مدهای تنفسی	آزمایش مدهای اصلی دستگاه	تأیید/رد
آلارم‌ها	شبیه‌سازی شرایط هشدار	تأیید/رد
باتری	تست انتقال برق و کارکرد زیر بار	تأیید/رد
ایمنی الکتریکی	انجام آزمون‌های لازم	تأیید/رد
تست نهایی	کارکرد پایدار با ریه آزمایشی	تأیید/رد
مستندسازی	ثبت مقادیر قبل و بعد از سرویس	تکمیل/ناقص

سرویس دوره‌ای ونتیلاتور هر چند وقت یک‌بار انجام می‌شود؟

یک بازه یکسان برای تمام ونتیلاتورها وجود ندارد. برنامه PM باید بر اساس دفترچه سازنده، ساعت کارکرد، نوع دستگاه، میزان استفاده، شرایط محیطی، سوابق خرابی و سیاست مدیریت ریسک مرکز تعیین شود.

زمان یا وضعیت	اقدام پیشنهادی
پیش از هر بار استفاده	اجرای Pre-Use Check و بررسی مدار، منابع گاز، باتری و آلارم
پس از هر بیمار	بازفرآوری قطعات طبق پروتکل کنترل عفونت و دستور سازنده
بازدیدهای روتین	بررسی ظاهری، فیلترها، باتری، نشتی و خطاهای ثبت‌شده
در موعد PM	تعویض قطعات مصرفی و آزمون کامل عملکرد
پس از تعمیر	کنترل عملکرد، کالیبراسیون بخش‌های مرتبط و تست ایمنی
پس از تعویض سنسور یا قطعه مؤثر	کالیبراسیون و آزمون صحت خروجی
پس از ضربه، نفوذ مایع یا جابه‌جایی نامتعارف	بازرسی فنی پیش از استفاده مجدد
پس از انبارداری طولانی	کنترل باتری، قطعات مصرفی و تست کامل دستگاه
پس از مشاهده خطای تکرارشونده	عیب‌یابی خارج از برنامه دوره‌ای

برخی مدل‌ها برنامه سرویس خود را بر اساس چند صد یا چند هزار ساعت کارکرد تعریف می‌کنند و بعضی دیگر دوره‌های سالانه یا دوسالانه دارند. بنابراین استفاده از نسخه دفترچه مربوط به مدل و نسخه نرم‌افزاری دستگاه ضروری است.

تفاوت سرویس انواع ونتیلاتور چیست؟

سرویس ونتیلاتور ICU

در ونتیلاتورهای مراقبت ویژه، تست چندین مد تنفسی، عملکرد در فشار و حجم‌های مختلف، میکسر اکسیژن، آلارم‌های پیشرفته، باتری و اتصال به منابع گاز مرکزی اهمیت بیشتری دارد.

استاندارد ISO 80601-2-12:2023 به الزامات ایمنی پایه و عملکرد ضروری ونتیلاتورهای مراقبت ویژه و متعلقات مؤثر بر عملکرد آن‌ها می‌پردازد.

سرویس ونتیلاتور پرتابل و آمبولانسی

در دستگاه‌های حمل بیمار، علاوه بر دقت تهویه باید باتری، شارژر، اتصالات اکسیژن، استحکام بدنه، کانکتورها و عملکرد دستگاه هنگام جابه‌جایی بررسی شوند. کاهش مدت کارکرد باتری در این گروه می‌تواند یک نقص جدی باشد.

سرویس ونتیلاتور نوزادان

ونتیلاتورهای نوزادی در حجم‌ها و جریان‌های بسیار پایین کار می‌کنند. به همین دلیل، نشتی کوچک مدار یا انحراف سنسور می‌تواند اثر بیشتری بر نتیجه داشته باشد. تست این دستگاه‌ها باید با ریه آزمایشی و تجهیزات اندازه‌گیری مناسب محدوده نوزاد انجام شود.

سرویس ونتیلاتور خانگی

در ونتیلاتورهای خانگی، سلامت باتری، آلارم قطع مدار، فیلتر ورودی، توربین، ساعت کارکرد، حافظه خطاها و وضعیت مدار و ماسک اهمیت ویژه‌ای دارند. سرویس دستگاه بیمار وابسته به ونتیلاتور نیز باید با برنامه مشخص برای تأمین دستگاه جایگزین انجام شود.

سرویس ونتیلاتور بیهوشی

ونتیلاتور دستگاه بیهوشی بخشی از یک سیستم گسترده‌تر است. بررسی آن باید با درنظرگرفتن مدار بیهوشی، جذب‌کننده CO2، مسیر گاز تازه، شیرها، سنسورها و تست کامل ورک‌استیشن انجام شود. پروتکل این تجهیزات با ونتیلاتور مستقل ICU یکسان نیست.

علائم نیاز فوری به بررسی ونتیلاتور

در صورت مشاهده نشانه‌های زیر، دستگاه نباید بدون ارزیابی فنی در چرخه درمان باقی بماند:

• اختلاف محسوس میان حجم تنظیم‌شده و حجم بازدمی
• ناپایداری فشار یا PEEP
• فعال‌شدن مکرر آلارم بدون علت بالینی مشخص
• خطای کالیبراسیون سنسور جریان یا اکسیژن
• کاهش غیرعادی زمان کارکرد باتری
• خاموش‌شدن یا راه‌اندازی مجدد ناگهانی
• صدای غیرعادی توربین یا کمپرسور
• افزایش دمای دستگاه
• بوی سوختگی یا آثار نفوذ مایع
• نشتی در مسیر گاز یا مدار تنفسی
• ناتوانی در تکمیل Self-Test
• اختلاف FiO2 تنظیم‌شده با مقدار اندازه‌گیری‌شده
• واکنش نامناسب Trigger
• عمل‌نکردن آلارم قطع مدار
• نمایش کد خطای تکراری
• آسیب‌دیدگی کابل برق یا شیلنگ‌های گاز

در چنین شرایطی، ابتدا باید ایمنی بیمار و تهویه جایگزین تأمین شود؛ سپس دستگاه از چرخه استفاده خارج و برای بررسی به واحد فنی تحویل داده شود.

خطاهای رایج هنگام سرویس دستگاه های ونتیلاتور

یکسان‌دانستن برنامه PM همه برندها

قطعات مصرفی، فواصل تعویض و روش کالیبراسیون در مدل‌های مختلف متفاوت‌اند. استفاده از یک چک‌لیست عمومی بدون تطبیق با دفترچه سازنده می‌تواند بعضی آزمون‌های ضروری را حذف کند.

تأیید دستگاه فقط با Self-Test

تست داخلی مفید است، اما همیشه صحت واقعی حجم، فشار، جریان و اکسیژن خروجی را با یک مرجع مستقل اثبات نمی‌کند.

آزمایش‌کردن فقط یک مد تنفسی

ممکن است دستگاه در مد حجمی درست کار کند، اما در مد فشاری یا پشتیبانی تنفسی دارای خطا باشد. مدهای اصلی باید متناسب با کاربری دستگاه آزمایش شوند.

تعویض سنسور بدون کالیبراسیون

تعویض سنسور فشار، جریان یا اکسیژن معمولاً پایان کار نیست. بخش مرتبط باید طبق دستور سازنده کالیبره و سپس با مرجع معتبر آزمایش شود.

نادیده‌گرفتن باتری

بعضی ونتیلاتورها هنگام اتصال به برق کاملاً طبیعی کار می‌کنند، اما با قطع برق بلافاصله خاموش می‌شوند یا زمان پشتیبانی کافی ندارند.

حذف تست آلارم‌ها

دقت خروجی بدون عملکرد صحیح سیستم هشدار برای تأیید ایمنی دستگاه کافی نیست. آلارم‌ها باید در شرایط شبیه‌سازی‌شده و کنترل‌شده آزمایش شوند.

استفاده از محلول ضدعفونی نامناسب

ورود مایع یا استفاده از مواد ناسازگار ممکن است به سنسورها، شیرها، نمایشگر و آب‌بندها آسیب بزند. روش بازفرآوری هر قطعه باید از دستورالعمل سازنده استخراج شود.

ثبت‌نکردن مقادیر اندازه‌گیری‌شده

عبارت‌هایی مانند «دستگاه تست شد» یا «سالم است» برای گزارش فنی کافی نیستند. مقادیر تنظیمی، مقادیر اندازه‌گیری‌شده، حدود پذیرش و نتیجه هر آزمون باید ثبت شوند.

گزارش سرویس ونتیلاتور باید شامل چه اطلاعاتی باشد؟

گزارش استاندارد سرویس بهتر است شامل موارد زیر باشد:

• نام مرکز و بخش استفاده‌کننده
• برند، مدل و شماره سریال دستگاه
• شماره اموال یا کد تجهیز
• نسخه نرم‌افزار
• ساعت کارکرد دستگاه
• علت ارجاع برای سرویس
• وضعیت ظاهری
• خطاها و آلارم‌های ثبت‌شده
• قطعات بررسی یا تعویض‌شده
• شماره سریال یا بچ قطعات مهم
• تجهیزات مرجع و وضعیت کالیبراسیون آن‌ها
• تنظیمات آزمون
• مقادیر اندازه‌گیری‌شده
• حدود پذیرش
• نتیجه تست آلارم‌ها
• نتیجه تست باتری
• نتیجه آزمون ایمنی الکتریکی
• اقدامات اصلاحی انجام‌شده
• وضعیت نهایی دستگاه
• نام و امضای کارشناس
• تاریخ سرویس بعدی

ثبت مقدار «قبل از تنظیم» و «بعد از تنظیم» ارزش زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد دستگاه چه میزان انحراف داشته و آیا اقدام انجام‌شده واقعاً مشکل را برطرف کرده است.

استانداردهای مرتبط با سرویس دستگاه های ونتیلاتور

استاندارد قابل‌اعمال به نوع و کاربری ونتیلاتور بستگی دارد، اما در ارزیابی فنی این تجهیزات معمولاً به موضوعات زیر توجه می‌شود:

• الزامات ایمنی پایه تجهیزات الکتریکی پزشکی
• عملکرد ضروری ونتیلاتور
• سیستم آلارم تجهیزات پزشکی
• مدیریت ریسک
• ایمنی الکتریکی
• سازگاری الکترومغناطیسی
• کنترل عفونت و بازفرآوری متعلقات
• قابلیت ردیابی کالیبراسیون
• دستورالعمل شرکت سازنده
• الزامات اداره کل تجهیزات پزشکی و مرکز درمانی

استاندارد ISO 80601-2-12:2023 برای ایمنی پایه و عملکرد ضروری ونتیلاتورهای مراقبت ویژه تدوین شده است. استاندارد ISO 14971:2019 نیز چارچوب مدیریت ریسک تجهیزات پزشکی را در طول چرخه عمر دستگاه مشخص می‌کند. این استانداردها جایگزین دفترچه سرویس اختصاصی دستگاه یا الزامات قانونی داخلی نیستند، بلکه در کنار آن‌ها استفاده می‌شوند.

چگونه برنامه PM ونتیلاتور را مؤثرتر کنیم؟

یک برنامه نگهداری موفق فقط مجموعه‌ای از تاریخ‌های ثابت نیست. برای افزایش اثربخشی آن باید اطلاعات واقعی هر دستگاه تحلیل شود.

اقدامات مؤثر عبارت‌اند از:

• دسته‌بندی ونتیلاتورها بر اساس میزان ریسک
• ثبت ساعت کارکرد به‌جای اتکا صرف به تقویم
• تحلیل خطاها و خرابی‌های تکرارشونده
• نگهداری موجودی قطعات مصرفی ضروری
• پایش عمر باتری و سنسور اکسیژن
• بررسی اطلاعیه‌های ایمنی و اصلاحات شرکت سازنده
• آموزش کاربران برای تشخیص علائم اولیه خرابی
• کنترل کیفیت خدمات پیمانکار
• ثبت زمان خواب دستگاه
• بررسی نتیجه سرویس پیش از تحویل به بخش
• تعریف وسیله پشتیبان برای دستگاه‌های حیاتی
• به‌روزرسانی چک‌لیست با تغییر مدل یا نرم‌افزار دستگاه

برنامه PM باید از حالت «تعویض چند قطعه در یک تاریخ ثابت» خارج شود و به یک نظام مبتنی بر ریسک، ساعت کارکرد، سوابق خرابی و نتیجه آزمون‌های واقعی تبدیل شود.

جمع‌بندی

روش صحیح سرویس دستگاه‌های ونتیلاتور از بررسی سوابق و آماده‌سازی ایمن آغاز می‌شود و با بازدید ظاهری، کنترل مدار و قطعات مصرفی، تست نشتی، بررسی باتری، کالیبراسیون سنسورها، اندازه‌گیری حجم و فشار، تست FiO2، ارزیابی آلارم‌ها و آزمون ایمنی الکتریکی ادامه پیدا می‌کند.

مهم‌ترین اصل این است که عبور از تست داخلی یا روشن‌شدن دستگاه، به‌تنهایی نشان‌دهنده سلامت کامل ونتیلاتور نیست. دستگاه باید با ابزار مرجع کالیبره، ریه آزمایشی و معیارهای اختصاصی همان مدل آزمایش شود و فقط پس از ثبت نتایج قابل‌قبول به چرخه درمان بازگردد.

برای برنامه‌ریزی PM، کنترل کیفی، عیب‌یابی و دریافت خدمات تخصصی سرویس و نگهداشت تجهیزات پزشکی می‌توانید با کارشناسان سنجش سلامت گستر صبا در ارتباط باشید.

سوالات متداول